Açıklama
Küresel rekabet koşullarında görece rekabet gücü düşük olan ülkeler, rekabet üstünlüğüne sahip ülkelerin pazarı haline gelmekte ve dışa bağımlılıkları artmaktadır. Bir ülkenin kalkınmasını, ekonomik gelişmesini, refah düzeyini ve rekabet gücünü belirleyen faktörlerin başında; eğitim, bilim, araştırma ve geliştirme, teknoloji ve inovasyon yetkinliği ile bu yetkinliğe bağlı yüksek teknoloji ürünlerin imalat sanayi içindeki üretim ve ihracat payı gelmektedir.
Günümüz sanayi ve teknoloji politikalarında, dışarıdan teknoloji transferi odaklı üretim süreçleri yerini, ülkelerin kurumsal araştırma ve geliştirme, teknoloji üretimi ve inovasyon sistemlerine bırakmış; teknoloji ve sanayi politika ve modelleri, ülkelerin kalkınması ve büyümesi yanında dünya ilişkilerindeki siyasi gücünü ve yerini de belirler olmuştur.
Türkiye’nin temel hedefi; yenilikçi ve yaratıcı fikirlerle yol alabilen, sanayisi bilimsel ve teknolojik içerik kazanmış, teknolojik ürün yöntem ve tekniklerini geliştirme ve uyarlama yeteneği güçlü, endüstri 4.0 dijital dönüşüm devrimini başarmış, üretimi ve ihracatıyla Dünya ekonomisinde ilk sıralarda olmaktır. Türkiye’nin bu hedefe ulaşmasında, kamusal politika alanı olarak kabul edilen ve modern sanayi işletmeleri yerleşkesi olan OSB’lerin önemi ve rolü her geçen gün artmaktadır.
Bu yaklaşımla tasarrufların sanayi yatırımlarına daha hızlı ve etkin bir şekilde yönlendirilmesi amacıyla merkezi ve yerel idarelere ait bazı görev ve yetkiler, OSB’lere transfer edilmiştir. Sınırları içerisinde kamu hizmetlerinin önemli kısmını yerine getirme sorumluluğunu üstlenmiş, nevi şahsına münhasır özel hukuk tüzel kişiliği olan OSB’ler ve yatırımcıları, Devlet teşvik ve yardımlarıyla desteklendikleri ölçüde, Türkiye’nin dünya ilişkilerindeki yerinin ve gücünün hedeflenen düzeye ulaşmasına katkı sağlayabileceklerdir.
Kanunla belirlenen esaslara uygun şekilde yerelde belli bir coğrafi alanda yapılaşan, mal ve hizmet üretimi yapan işletmelerin yer aldığı, Devletin gözetim ve denetiminde, demokratik katılım ve yerinden yönetim ilkelerine uygun, kendisini yönetmelerine olanak tanınan sanayi yerel yönetim birimi olan OSB’ler, kendi özel hukuku yanı sıra diğer özel ve genel hukuk alanlarında da uygulama yapmaktadır.
Bu kitap, OSB özel mevzuatıyla birlikte ilgili olduğu ölçüde diğer mevzuat hükümlerini ve açıklanmasını içeren, yargı kararlarıyla desteklenmesi suretiyle konuyu bütüncül bir yaklaşımla ele alan bir çalışmadır. OSB’lere, katılımcılara, ilgili diğer kişi ve kurumlara yararlı bir kaynak olacağı kanaatindeyim. Kitabın yazarı Av. Önder CANPOLAT’ı kutluyorum.
Hilmi UĞURTAŞ
Organize Sanayi Bölgeleri Derneği (OSBDER)
ve Atatürk OSB Yönetim Kurulu Başkanı
SUNUŞ
Milli mücadele sonrası Cumhuriyet ilan edilmeden önce Mustafa Kemal Atatürk’ün girişimleriyle 17 Şubat – 4 Mart 1923 tarihlerinde İzmir İktisat Kongresi toplanmıştır. Kongrede, Türkiye’nin kalkınması ve ekonomik gelişmesinin sağlanabilmesi için sanayinin geliştirilmesi temel hedef olarak kabul edilmiş ve bu çerçevede önemli kararlar alınmıştır.
Emperyalizme karşı ilk ulusal bağımsızlık savaşını zaferle sonuçlandıran ve mazlum milletlere örnek olan büyük önder Atatürk, ekonomik bağımsızlığın önemini Kongrede şu sözlerle ifade etmiştir: “Tam bağımsızlık için şu prensip vardır: Milli Egemenlik, Ekonomik Egemenlikle pekiştirilmelidir. … Siyasi ve askeri zaferler, ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa kazanılacak başarılar yaşamaz, az zamanda söner.” Bu söylemin referans alınmasıyla siyasi bağımsızlığın temeli olarak görülen sanayileşme çabaları, Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yoğunluk kazanmıştır.
1929 Dünya ekonomik buhranından sonra, İzmir İktisat Kongresinde alınan kararlar gereğince beş yıllık sanayi planı yapılmış; Sümerbank, Etibank, Demir Çelik ve Şeker fabrikaları gibi temel sanayi tesisleri Devlet eliyle kurulmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında kamu yatırımlarıyla bankaların ve sanayi işletmelerinin kurulmasıyla başlayan kamucu yaklaşım politikaları, sanayinin geliştirilmesi ve planlı sanayileşme fikrinin yaygınlaştığı 1960 planlı kalkınma dönemiyle devam etmiş ve Bursa’da 1962’de Türkiye’nin ilk OSB’si kurulmuştur.
İlk başlarda sanayi politikasından çok bir kentleşme politikası aracı olarak görülen OSB’ler, daha sonra sanayi yatırımlarının hızlanarak artması ve özel sektörün gelişmesiyle birlikte, sanayi faaliyetlerinin gelişmesinde ve değişik bölgelere yayılmasında önemli bir fonksiyonu yerine getirmiştir. OSB’ler, uzun dönem Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından çıkarılan “Fonlar Yönetmeliği” ne göre kurulmuş ve faaliyetlerini sürdürmüştür.
OSB’lere verilen geniş kamusal yetkilerin, temel hak ve özgürlükler üzerinde kısıtlama oluşturabileceği yönündeki görüş ve düşünceler sebebiyle, katılımcıların/ yatırımcıların korunması amacı ile kuruluş ve işleyişinin belli esaslara bağlanması gerektiği yaklaşımıyla geç de olsa 2000 yılında çıkarılan 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ile OSB’ler, yasal statüye kavuşmuştur. OSB uygulamaları bazı yönleriyle kamu ve bazı yönleriyle özel hukuk alanında olması sebebiyle bu yasa ile OSB hukuku diyebileceğimiz karma yeni bir hukuk alanın doğmuş olduğu söylenebilir.
Bu kitapta, OSB mevzuatının özel olarak düzenlediği konularla birlikte OSB’lerde kamulaştırma ve imar hukuku, yapılaşma (ruhsat ve izinler), altyapı yatırımları ve çevre yönetimi, altyapı hizmetlerinin tedariki ve sunulması, vergilendirme, Devlet destek ve teşvikleri ile gerekli olduğu ölçüde benzer müessese anonim şirketler hukuku, yargısal başvuru yolları, bu alana özgü suç ve kabahatler ile yaptırımları inceleme konusu yapılmıştır.
Bu çalışmanın temel amacı, OSB’lerde yatırımcı olmak isteyen girişimcilerin, OSB yöneticileri ve çalışanlarının, bölge yatırımcısı sanayici/katılımcıların, ilgili idarelerin ve ihtiyaç duydukları ölçüde yargı mensuplarının başvurabileceği bir kaynak ortaya koyabilmektir.
Bu kitabın hazırlanmasında, bilgi ve tecrübeleriyle katkılarını ve yardımlarını esirgemeyen; Sayın İhsan GÖKÇINAR’a, Sebahattin YENER’e, Muhammet TATAR’a, Av. Mustafa TÜRKMEN’e, İsmail ÖZTÜRK’e ve Emre İYİMAYA’ya şükranlarımı sunmayı yerine getirilmesi gereken bir görev sayarım.
Ayrıca, kitabın basılmasında ve dağıtılmasında görev alan YETKİN YAYINEVİ yetkili ve çalışanlarına teşekkür ederim.
Bu kitabın, tüm ilgilenenlere yararlı olmasını umuyorum.
Av. Önder CANPOLAT
BASINDA ÇIKANLAR
Sanayi Gazetesi – OSB’lerin ‘Başucu Kitabı’ – 16 Ocak 2023 : https://sanayigazetesi.com.tr/osblerin-basucu-kitabi/
Gözlem Gazetesi – OSB’lerin ‘Başucu Kitabı’ – https://www.gozlemgazetesi.com/2023/01/27/osbler-icin-bir-basucu-kitabi/
